VVOJ2013 verslag: Waar moeten journalisten de verhalen zoeken?

Conferentie

Titel: Waar moeten journalisten komend jaar de verhalen zoeken? Over het opsporen van fraude, list en bedrog
Datum: zaterdag 16 november 2013.
Tijd: 10:45 – 12:00 uur.
Spreker: Bob Hoogenboom.
Moderator: Arne van de Wal.
Aantal deelnemers: 20.

door Ivar Bonder

In de interactieve workshop met Bob Hoogenboom wordt het onderzoek naar fraude aan de kaak gesteld. Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan Nyenrode University en is ervan overtuigd dat fraude in Nederland een onverantwoorde omvang heeft aangenomen. Enkele tips en tricks van Bob Hoogenboom.

Over fraudezaken worden slechts incidenteel bericht en Hoogenboom ziet dat graag anders. Hij pleit in feite voor het gebruik van de slow journalism’, waarbij de individuele fraudezaken doorbroken moeten worden. ‘De fraudezaken moeten op een langere termijn aandacht krijgen en zouden in een context geplaatst moeten worden.’ Vanuit de zaal wordt hier gedeeltelijk negatief op gereageerd. ‘Een eerste verhaal over een fraudezaak wordt gelezen; is een knallend succes, maar een tweede verhaal is niet meer interessant’, aldus een van de aanwezigen.

De voornaamste tip die Hoogenboom meegeeft is ‘kijk naar andere bronnen. Kijk niet (meer) naar de strafrechtelijke bronnen, maar kijk naar de toezichthouders en de inspectiediensten van bijvoorbeeld de zorg. Hoeveel gesprekken vinden er plaats tussen toezichthouders en cliënten, welke inhoud hebben die gesprekken, hoeveel boetes worden er gegeven, etc. Mensen die net uit het systeem gestapt zijn, zorgen voor goede bronnen van informatie.’

De kennis in het functioneel bestuur op het gebied van fraude is zwak. Dit is een reden waarom niet de strafrechtelijke bronnen geraadpleegd dienen te worden. ‘De kennis is er niet bij het strafrecht, omdat er van veel zaken geen aangifte gedaan wordt.’

‘Verder zijn bronnen als Open Source Intelligence en de WOB dermate belangrijk voor onderzoeken naar fraude’, meldt Hoogenboom.

Aan het eind van de expertsessie wordt de vraag gesteld waar nog journalistiek te weinig aandacht aan besteedt wordt. ‘De wetenschap, financiën en voornamelijk de farmaceutische sector’, antwoordt Hoogenboom.

Hij sluit af met de volgende uitspraak: ‘Om de orchid te ontdekken heb je eerst de bad apples nodig. Om de grote fraudezaken te kunnen belichten, heb je eerst de kleine individuele zaken nodig.’