Toen de rechter bij aanvang van het kort geding in de Utrechtse rechtbank beide partijen vroeg hoe de zaken stonden, meldde de advocaat van Storms dat zijn cliënte alle beslagen ophief. Storms zei hiertoe besloten te hebben nu bekend was dat de rechter in Amsterdam - waar de inhoudelijke procedure loopt die Storms tegen Smit aanspande - de zaak sneller zou willen behandelen.

Het ANP en RTL meldden kort na het middaguur dat journalist Smit het kort geding zou hebben ingetrokken.

Storms legde 8 juli beslag op het bezit van Smit, maar besloot vorige week al dit deels op te heffen.

Lees meer over de zaak Storms-Smit:
Storms trekt beslagen deels in, VVOJ
Beslaglegging verlamt journalistiek, VVOJ (inloggen vereist)

De kernvraag tijdens de zitting blijft volgens De Winter ‘een ingewikkelde vraag’, reden waarom hij niet wil gissen naar de uitspraak van de rechtbank.

‘Als de VNG wel onder de Wob valt, moeten zij ook inderdaad openheid over hun beleid geven. Vallen ze niet onder de Wob, dan heeft dit grote gevolgen voor de journalist, en daarmee voor de burger. Een journalist kan dan geen reconstructie doen van beleid. Zo houd je als burger een soort blinde vlek over delen van beleid in Nederland.’

Tijdens de zitting kwamen opmerkelijke feiten boven tafel, aldus de Winter.

Zo bleek het dat verschillende documenten die de journalist ooit had opgevraagd, ‘wel degelijk in het bezit van VNG waren. Dit werd pas tijdens de zitting voor het eerst door de VNG tegenover de rechtbank erkend.’

Verzoeken van de rechter aan de VNG om De Winter op informele wijze een aantal documenten te overhandigen en daarmee de zaak te beslechten, leidden tot een tweeslachtige reactie van de zijde van VNG, aldus De Winter.

Al met al toonde de journalist zich tevreden over de serieuze manier waarop de rechtbank de zaak benaderde.

‘Er stond veertig minuten voor de zitting, maar uiteindelijk heeft de rechter er bijna twee uur voor uitgetrokken.’

In zijn komende uitspraak zal de rechtbank ingaan op twee vragen, vertelt De Winter.

‘Eerst moet worden vastgesteld of mijn verzoek ontvankelijk in beroep wordt verklaard. Pas als dat het geval is, kan de tweede, principiële vraag worden beantwoord: valt de VNG wel of niet onder de Wob?’

Mocht de rechter de zaak van de De Winter ‘niet ontvankelijk’ verklaren, dan kan hij theoretisch in beroep bij de Raad van State. De Winter zegt echter de uitspraak van de rechter ‘rustig af te wachten’.

De VNG zou minder geduld hebben, vertelt hij. ‘Ik heb in de wandelgangen vernomen dat de VNG waarschijnlijk naar de Raad van State stapt als zij de zaak verliest. Het ziet er dan ook naar uit dat de zaak nog wel even gaat duren.’

De schriftelijke uitspraak volgt binnen zes weken.

Tijdens de zitting kon de live twitter feed @vngincourt ook via de VVOJ-website worden gevolgd.

Meer informatie over de WOB, de activiteiten op dit gebied van journalist Brenno de Winter en anderen:
VNG slaat de plank op alle fronten mis; Opiniestuk Anneke Verbraeken namens de VVOJ in de Volkskrant, 27 juli 2010
Reactie VNG; Volkskrant 28 juli 2010
Onderliggende stukken op Bigwobber.
De Winter en Roger Vleugels op BNR Nieuwsradio.
Journalist daagt minister voor de rechter
Het principe is belangrijker dan het nieuwsverhaal (Dossier Onderzoek; inloggen vereist)
Rechtbank maakt korte metten met leges bij wob-verzoek
Journalisten dwingen openbaarheid stukken af

Een klokkenluider lekte de informatie eerder aan Wikileaks, een in Zweden gevestigde internet-organisatie. Wikileaks besloot vervolgens drie grote media in de gelegenheid te stellen het materiaal te onderzoeken, op voorwaarde dat de drie hun verhaal tegelijkertijd zouden publiceren.

De Amerikaanse overheid is niet bepaald van de actie gecharmeerd en stelde dat de publicatie van het materiaal het leven van de militairen in gevaar brengt.

Wikileaks, dat het ruwe materiaal zondag op de eigen website publiceerde, zegt dat dit absoluut niet is. Wikileaks wijst erop dat het enkele duizenden stukken bewust niet publiceerde om de lokale bevolking en militairen te beschermen.

De manier waarop Der Spiegel, The Guardian en de New York Times tegelijkertijd publiceren lijkt op een eerder incident waarbij internationale media de handen ineensloegen om op zorgvuldig gecoördineerde wijze verslag doen van een zaak.

In 2009 gebeurde dat met de oliemaatschappij Trafigura. Ook daar was toen The Guardian bij betrokken. Of dit keer uitsluitend de bij de publicatie van het materiaal is samenwerkt, of ook bij het onderzoek, is niet helemaal duidelijk.

Het publiceren van of uit ruw materiaal van het leger is overigens niet zonder risico voor onderzoeksjournalisten. De Israëlische Uri Blau, werkzaam voor dagblad Haärets, woont sinds december 2009 noodgedwongen in Groot-Brittannië om vervolging te voorkomen. Eerder publiceerde hij uit 2.000 militaire documenten waarover hij beschikking had gekregen.

De affaire loopt nog steeds en Blau’s gedwongen ballingschap duurt inmiddels acht maanden.

Zie ook:
Die Afghanistan Protokollen, Der Spiegel, 25 juli 2010
Afghanistan: the War Logs, The Guardian, 25 juli 2010
The War Logs, The New York Times, 25 juli 2010
Afghanistan War Logs: Story behind biggest leak in intelligence history, The Guardian, 25 juli 2010

Smit spreekt van ‘een mooi begin’ maar benadrukt dat het kort geding over de kwestie dat donderdag 29 juli voorkomt in Utrecht, gewoon doorgaat.

‘Het is ook volstrekt helder dat de beslagen onrechtmatig waren en zijn,’ zegt Smit. ‘En daarmee bedoel ik alle beslagen. Het is Nina Storms in werkelijkheid nooit te doen geweest om een mogelijke toekomstige vordering zeker te stellen. Nina Storms laat blijken vooral mijn gezin angst aan te willen jagen en mij als journalist het zwijgen op te willen leggen.

Lees ook het interview met Smit over de kwestie in Dossier Onderzoek (inloggen vereist).