Honderd kilometer archiefmateriaal beheert het Nationaal Archief in Den Haag. Materiaal genoeg voor (onderzoeks)journalisten die geschiedenis en actualiteit verbinden.
De VVOJ organiseert geregeld debatcafés, waarin leden elkaar rond een thema ontmoeten. Een overzicht van alle cafés.
Datum: 28 maart 2007
De kern van de collectie bestaat uit de archieven van de rijksoverheid. Ministeries, rijksdiensten, het Kabinet van de Koningin, het parlement, maar ook bijvoorbeeld de Nederlandsche Bank en de Kamer van Koophandel dragen hun archieven over aan het Nationaal Archief. Daarnaast brengen particulieren na hun loopbaan bij overheid soms hun persoonlijk archief over naar Den Haag. Bijvoorbeeld tv-pionier Erik de Vries en de waterbouwkundige, minister en gouverneur van Suriname Cornelis Lely. Soms zijn de archiefstukken duizend jaar oud (de archieven van de Graven van Holland), vaak zijn ze van recentere datum (het KNVB-archief).
Maarten van Boven, directeur van het Nationaal Archief, schudt tijdens een inleiding voor de VVOJ-bezoekers journalistieke onderwerpen moeiteloos uit zijn mouw: de Japanse Troostmeisjes, vijftig jaar Europese samenwerking, 25 jaar na de vliegramp op Tenerife, de onderwijshervormingen van de afgelopen decennia. Toch worden de leeszalen van het Nationaal Archief voornamelijk bevolkt door mensen die op zoek zijn naar wetenswaardigheden over hun voorouders. ‘Journalisten zien we hier nauwelijks. Ja, Ad van Liempt van Andere Tijden zit hier vaak. En toen Prins Bernard overleed en de archieven open gingen, zag het zwart van de journalisten.’ Maar Van Boven snapt journalisten wel: spitten in archieven kost veel tijd en er zijn geen garanties dat het succes oplevert. Dat blijkt wel tijdens de workshoprondes.
Archiefonderzoek is niet alleen arbeidsintensief, het vergt een eigen techniek. Zoeken op een trefwoord of een naam zoals in een bibliotheek is er niet bij, want archieven worden niet geordenend op onderwerp. De oorspronkelijke verzamelingen worden in stand gehouden en geïnventariseerd. Als je bijvoorbeeld meer wilt weten over het kernenergiedebat in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw, moet je allereerst weten in welke archieven je iets over dat onderwerp zou kunnen vinden. De ministerraad zal er wel iets over gezegd hebben en de Tweede Kamer. Maar er was in de jaren tachtig toch ook een brede maatschappelijke discussie over kernenergie? Maar welk departement gaf daar de opdracht voor? Als je het juiste archief gevonden hebt en via de inventaris de dossiernummers die je nodig hebt, kun je de archiefdozen naar de leeszaal laten komen. Daaruit komen dan stapels notulen van de ministerraad of verslagen van de Vaste kamercommissie Energiebeleid. Stapels papier waar je je doorheen moet worstelen om iets over kernenergie te vinden, zonder zeker te weten dat je ook iets nieuwswaardigs vindt.
In de archiefwet die tien jaar geleden is opgesteld, is vastgelegd dat alle overheidsdossiers na twintig jaar aan het Nationaal Archief overgedragen moeten worden. Maar dat wil nog niet zeggen dat dat gebeurt en dat alle stukken daarna volledig openbaar zijn. Bij de overdracht kunnen beperkende voorwaarden worden gesteld. In 99 procent van de gevallen draait het daarbij om de privacy van nog levende personen die in de stukken worden genoemd, verzekert Van Boven. De dossiers over Japanse troostmeisjes zijn bijvoorbeeld doorspekt met namen van slachtoffers en die stukken krijg je niet te zien. Ook de staatsveiligheid kan een reden zijn voor beperkte openbaarheid.
Het Nationaal Archief maakt het zoeken wel steeds eenvoudiger. Sinds kort kan zijn er tachtig inventarissen gedigitaliseerd die je via de website van het Nationaal Archief kunt doorzoeken – maar de dossiers zelf kun je alleen in de Haagse leeszalen doorploegen Ook de uitgebreide beeldbank (duizenden foto’s!) is online te raadplegen. Daarnaast kunnen medewerkers van het Nationaal Archief journalisten helpen bij het zoeken. Communicatiemedewerker Suzanne Barbier raadt de aanwezigen sterk aan dit te doen!
Ook handig voor journalisten is de digitale nieuwsbrief waarop je je via de website kunt abonneren. Daarin word je bijvoorbeeld geattendeerd op nieuwe aanwinsten. Net binnen gekomen: het archief van de Binnenlandse Strijdkrachten 1940 – 1947 en het persoonlijk archief van Jo Ritzen, minister van onderwijs van 1989 tot 1998. Journalisten kunnen ook een abonnement krijgen op het magazine van het Nationaal Archief dat vier keer per jaar verschijnt.
Website
Algemene informatie
